Tuinontwerp cursus

Tuinontwerp cursus deel 11 (dieptewerking 2)

Nu duidelijk geworden is hoe de basis van de tuin zal worden, kan ik de vlakken weghalen en beginnen met het creëren van paden. Eigenlijk zie je dat het gazon en de borders op deze manier van ontwerpen vanzelf zullen ontstaan.

Cursus_tuinontwerp_tuinontwerpen_0019

De paden in deze tuin gebruik ik niet alleen uit praktische overweging om van A naar B te komen maar ook voor zichtlijnen waar ik straks meer over uitleg. Tevens zie je nu de terrassen en paden ingekleurd zijn dat het gazon volledig omsloten is wat een groot voordeel is als er kinderen in de tuin spelen.

Cursus_tuinontwerp_tuinontwerpen_0020

Op onderstaande illustratie heb ik het ornament ingetekend en om de terrassen een buxus heggetje. Het buxus heggetje mag echter ook vervangen worden voor een smalle border met bloeiende planten. Het gaat mij niet om het heggetje zelf maar om het effect wat je ermee bereikt. Erg vaak zie je dat terrassen direct overgaan in het gazon wat weinig “spannend”? is. Door tussen een terras en gazon een heggetje of border te maken wordt de tuin spannender waardoor je blik verder de tuin ingaat en de tuin dieper lijkt. Zorg ervoor dat het heggetje niet lager is dan 15cm en niet hoger dan kniehoogte.

Cursus_tuinontwerp_tuinontwerpen_0021
Tuinontwerp cursus

Tuinontwerp cursus deel 8 (vrije en gecombineerde vormen)

Vrije vormen in de tuin worden vooral gebruikt in de wat grotere tuinen en dan met name bij mensen die van weelderige borders houden. Ook het gebruik van oude materialen en flagstones is iets wat in dit soort tuinen goed past. Een tuin met vrije vormen en weelderige beplanting lijkt makkelijk maar is juist slechts weggelegd voor diegene die zich echt interesseren voor de tuin en tuinplanten. Een tuin met vrije vormen wordt vaak een speelse of natuurlijke tuin genoemd. De vrije vormen hebben geen duidelijke meetkundige basis. Je zou dus redelijk wat ervaring moeten hebben om een tuin met vrije vormen te ontwerpen en aan te leggen. Als je toch zelf een tuin met vrije vormen wilt ontwerpen dan kan je het beste eerst ruw in kaart brengen waar je terrassen, gazon, borders en paden wilt hebben. Teken deze desnoods even in het vierkant in zodat je met de vrije vormen weet dat de verhoudingen en maten goed zijn. Het gaat tenslotte om een tuin die buiten mooi ook nog eens gebruiksvriendelijk moet zijn.

Combineren met vormen in de tuin:
Vaak wordt er gedacht dat een tuinontwerp of met rechte vormen of met ronde vormen moet worden ontworpen. Gelukkig kan ik de meeste mensen overtuigen dat dit niet waar is door ze het voorbeeld te geven van de vele Buxustuinen waar een cirkel in het midden van een vierkant ligt gekruist door twee paden. Met dit voorbeeld kan je direct zien dat een tuin met ronde en rechte vormen wel degelijk tot de mogelijkheden behoort, mits de verhoudingen tussen beide kloppen. Symmetrie is in dit soort tuinen het sleutelwoord. Een symmetrische tuin is vaak opgebouwd uit slechts enkele soorten beplanting netjes omsloten door lage heggetjes. In het midden of aan het einde van een zicht-as wordt vaak een blikvanger in de vorm van bijvoorbeeld een beeld, waterornament of bonsai boom geplaatst. Kortom dit soort tuinen wordt vaak omschreven als strakke tuinen.

Tuinontwerp cursus

Tuinontwerp cursus deel 9 (vormen creëren)

Nu je weet in welke vormen je de tuin gaat ontwerpen pakken we de schets er bij die we in stap 5 (vlakken bepalen) gemaakt hebben. Teken nu met de gewenste vormen over de reeds gemaakte vlakken heen. Zoals op het eerste voorbeeld heb ik voor cirkels gekozen. Het voordeel van het werken op deze manier is dat het ontwerp vrijwel vanzelf zal ontstaan.

Op de linker afbeelding de zwarte cirkels over de eerder gemaakte vlakken. Op de rechter afbeelding heb ik de vlakken weggehaald en een pad toegevoegd naar de schuurdeur.

De linker tekening heb ik ingekleurd waardoor er meer duidelijkheid ontstaat. Rechts is het tuinontwerp ingevuld met beplanting.

Op deze manier heb je op een eenvoudige wijze een tuinontwerp gemaakt. In de volgende stappen ga ik wat uitleggen om meer of juist minder diepte in de tuin te brengen, het werken met zichtlijnen en geef ik tips en trucs om er echt iets bijzonders van te maken.

Tuinontwerp cursus

Tuinontwerp cursus deel 10 (dieptewerking 1)

Wie wil er met de huidige grondprijzen nu niet zijn of haar tuin groter laten lijken dan dat deze in werkelijkheid is? Regelmatig vraagt men of ik de tuin zo kan ontwerpen dat de tuin langer of juist breder lijkt. Het langer of breder laten lijken van de tuin kunnen we op verschillende manieren bewerkstelligen. Laat ik beginnen met een tuin die ik recentelijk ontworpen heb voor een opdrachtgever in de gemeente Huizen. De tuin meet 9 meter breed en 7 meter diep zoals op onderstaande illustratie.

Zoals je ziet heeft deze tuin 2 openslaande deuren en rechts een deur naar de garage. De tuin is omsloten met een haag en heeft geen achteringang. De wens van de bewoners is om deze vrij ondiepe tuin zo diep mogelijk te laten lijken, een gazon voor de kinderen, een terras bij de openslaande deuren, een tweede zonneterras rechts achterin de tuin, een plaats voor een ornament en genoeg ruimte voor borders met bloeiende planten. Om te beginnen heb ik deze wensen in vlakken in het ontwerp getekend zoals op onderstaande illustratie. De grijze vlakken stellen de terrassen voor, de groene het gazon en de bruine de plaats voor een ornament.

Nu deze vlakken getekend zijn kan ik me met de vormen van de tuin bezig gaan houden. Gelukkig hadden mijn opdrachtgevers me volledig vrij gelaten en was de keuze om met ronde vormen te gaan werken een keuze waar ik in deze tuin het meeste mee kon bereiken. Ik begin met en ronde vorm voor het terras bij de openslaande deuren. Een vrij logische keuze als je stap 6 ronde vormen in de tuin hebt gelezen. De ronding zorgt immers voor een wijde blik naar buiten, wat in een ondiepe tuin als deze, geen overbodige luxe is. De plaats voor het ornament had ik ook al snel bepaald daar dit een goed element is om een dieptewerking in de tuin te versterken. Om deze dieptewerking een extra impuls te geven teken ik een cirkel op de plaats waar het ornament komt te staan zodat de aandacht nog meer getrokken wordt. Tevens teken ik een cirkel rechtsachter in de tuin zoals op de onderstaand illustratie.

Tuinontwerp cursus

Tuinontwerp cursus deel 5 (vlakken bepalen)

Nu de tuin netjes op schaal getekend is zorgen we voor genoeg kopieën waar we eens lekker op kunnen schetsen. Ook voor wie met de computer de tuin wil gaan ontwerpen raad ik sterk aan om een aantal keren de afmetingen van de tuin uit te printen. We gaan nu op de meest logische plaatsen vlakken schetsen waar we de basiselementen zoals een terras, gazon, vijver enz. willen maken. Houd hierbij rekening met het feit dat een hoofdterras minimaal 400x400cm moet zijn en een extra terras minimaal 300x300cm. Een tuinpad in de achtertuin dient minimaal 80cm breed te zijn en een pad naar de voordeur 120cm. Teken deze gewoon als een vierkant in de tuin zoals in onderstaand voorbeeld. Indien je nog geen noordpijl op de tekening hebt gezet dan dien je dit nu te doen. Het noorden kan je eenvoudig met een kompas te weten komen. Indien je de tekening vanaf een kadastrale situatie hebt overgenomen dan heb je geen kompas nodig. Een kadastrale situatie is altijd noordgericht.

Cursus_tuinontwerp_tuinontwerpen_0008-1

Op de linker tekening de erfgrenzen, woning, deuren, ramen en de schuur. Op de rechter afbeelding heb ik hierin twee grijze vlakken getekend waar de terrassen moeten komen, een groen vlak waar ik een gazon wil en lichtbruin een pad van de achterdeur naar de schuur.
 
Nu we weten waar deze elementen gesitueerd moeten worden gaan we bepalen welke vorm we de nieuwe tuin gaan geven. Blader niet direct door naar het vervolg van dit tuinontwerp maar lees de rubriek vormen bepalen eerst aandachtig door!

Tuinontwerp cursus

Tuinontwerp cursus deel 7 (vierkante en diagonale vormen)

Ook vierkanten spreken vele mensen erg aan. Hoe dat precies komt is wat minder duidelijk dan bij de cirkels. Een vierkant is namelijk veel ingewikkelder om in de tuin te gebruiken. Zeker in de wat kleinere tuinen zou ik niet snel kiezen voor vierkanten. Een vierkant bestaat uit 4 gelijke zijden en 4 loodrechte (haakse) hoeken, een rechthoek bestaat uit twee keer twee gelijke zijden en 4 loodrechte (haakse) hoeken. Een vierkant heeft de eigenschap iets duidelijk te omkaderen waar ik mee wil zeggen dat je met een vierkant al snel een aparte ruimte in de ruimte maakt. Voor grote tuinen is dit ideaal maar de meeste tuinen hebben juist het tegenovergestelde nodig. Werk je met vierkanten in een kleine tuin dan is de kans groot dat de tuin een hokkige uitstraling krijgt. Toch is mijn ervaring dat de meeste mensen die zelf aan het ontwerpen slaan als eerste vorm kiezen voor een vierkant.

Diagonale lijnen in de tuin
Helaas zie je maar weinig particulieren die werken met diagonale lijnen in de tuin. Een tuin ontworpen met diagonale lijnen is 9 van de 10 keer ontworpen door een hovenier of tuinarchitect. Een diagonaal is een lijn die niet haaks in een vierkant of rechthoek getrokken wordt. De kracht van een diagonale lijn in de tuin is dat deze de tuin groter doet lijken. Dit is ook niet verwonderlijk als je bedenkt dat een diagonaal altijd langer is dan een rechte lijn. Tevens is een tuin ontworpen met diagonale lijnen over het algemeen spannender dan een tuin met rechte lijnen. Door op deze manier te werken zou je een zichtlijn, vanuit bijvoorbeeld de keukentafel, kunnen creëren die met een rechte lijn niet mogelijk geweest was. Nog een voordeel van het werken met diagonale lijnen is dat je de tuin een andere richting kan geven. Het onverwachte van diagonale lijnen trekt direct de aandacht.

Tuinontwerp cursus

Tuinontwerp cursus deel 6 (vormen bepalen)

Nu is het tijd om een keuze te maken met welke vorm of vormen we de tuin gaan ontwerpen. Als je niet zo één, twee, drie weet voor welke vorm je moet kiezen dan is het tijd om de gemaakte collage er weer bij te pakken. Zeer waarschijnlijk heb je zonder dat je je er bewust van was hier de juiste keuze al bepaalt. Staan er in jouw collage allemaal afbeeldingen met ronde vormen dan is het niet verstandig om voor vierkante vormen te kiezen. Bestaat de collage uit allerlei verschillende vormen dan is de beste keuze voor jou een tuin met vrije vormen. Iedere vorm heeft zo zijn eigen specifieke uitstraling die de sfeer in de tuin straks bepaald.

Ronde vormen in de tuin
Cirkels spreken een zeer grote groep mensen aan. Dat is ook niet zo verwonderlijk omdat een cirkel zonder dat je daarbij stilstaat meerdere eigenschappen heeft. Een cirkel zou je kunnen omschrijven als een punt (middelpunt) waar de rand overal op dezelfde afstand van ligt. Vanuit het middelpunt van een cirkel gezien is alles naar buiten gericht. Op deze manier krijg je een ruimtelijk effect die je in de tuin goed kunt toepassen. Een halve cirkel voor twee openslaande terrasdeuren zorgt voor een wijde blik naar buiten wat de meeste mensen wenselijk vinden. Een cirkel werkt niet alleen ruimtelijk, het middelpunt trekt ook de aandacht sterk naar zich toe. Hier maken we in de tuin veelvuldig gebruik van door in het midden van een cirkel een bloempot, ornament of mooie boom te plaatsen. Bij een terras zie je duidelijk een dubbele werking van de eigenschappen van een cirkel. In het midden staat een fraaie tuinset waardoor je aandacht naar het midden van de cirkel getrokken wordt. Dit geeft dus een uitnodigend effect en het gevoel van gezelligheid. Als je eenmaal op het terras zit dan geeft het ronde terras juist weer een ruimtelijk effect.

Tuinontwerp cursus

Tuinontwerp cursus deel 4 (situatie in kaart brengen)

Of je nu een compleet nieuwe tuin gaat aanleggen of een gedeelte van een bestaande tuin gaat aanpassen, de beste manier is om de gehele situatie in kaart te brengen. Een belangrijk hulpmiddel is een uittreksel van een kadastrale kaart via internet bestellen. Ga hiervoor naar www.kadaster.nl klik op “onze producten” en vervolgens op “Uittreksel kadastrale kaart met omgevingskaart”. De kosten van een kadastrale kaart, bij online betalen, bedragen € 1,40. De kadastrale kaart wordt direct na de betaling op het beeldscherm vertoont. Een kadastrale kaart is altijd noordgericht zodat je niet hoeft te zoeken naar een kompas. De schaal van een kadastrale kaart is altijd 1:500 (1 cm op de kaart is 500cm in werkelijkheid). De kadastrale kaart toont o.a. de perceelgrenzen, belangrijke bebouwing, straatnamen en huisnummers.

De schaal 1:500 is over het algemeen een te kleine schaal om een tuinontwerp mee te maken. Streef ernaar om een tuinontwerp te maken met een schaal van 1:100 (1cm op de tekening is 100cm in werkelijkheid). Persoonlijk pas ik, als een schaal van 1:100 niet op het papier past, liever het formaat van het tekenpapier aan dan de schaal.

Nu de bebouwing en perceelsgrenzen op schaal zijn getekend gaan we naar buiten om in eerste instantie deze maten in het veld te controleren en aan te vullen met overige belangrijke informatie. De makkelijkste manier is om de tekening mee de tuin in te nemen en alle informatie hierop aan te geven. In vaktermen noemen we dit een veldschets. Als je met de hand tekent dan is het wel verstandig om alvorens je met de veldschets start een aantal kopieën van de tekening te maken. Geef op de tekening aan waar precies de deuren, ramen, poorten, bomen en al het andere wat niet op de kadastrale kaart aangegeven is maar je wel wilt behouden zich bevinden. Soms staan er bebouwingen zoals tuinhuisjes niet op de kadastrale kaart die je nu ook in kan meten. Het aangeven van muren, deuren, ramen enz. op een tuinontwerp kan je het beste doen zoals onderstaande illustraties zodat iedereen het tuinontwerp makkelijk kan lezen.

Alles wat recht op kavel staat is makkelijk in te meten maar als er bijvoorbeeld een schuur scheef op de kavel staat lijkt het een stuk lastiger om deze op de juiste plaats in het ontwerp te krijgen. Gelukkig is hier een heel handig hulpmiddel voor zodat ook dit snel en secuur ingemeten kan worden. We doen dit door een hoofdmeetlijn in de tuin te zetten. Waar je de hoofdmeetlijn in de tuin zet, is niet belangrijk. Wel is het belangrijk dat de hoofdmeetlijn haaks op de woning gezet wordt. Neem een haaksehoek en een metselkoord en span het metselkoord over de lengte van de tuin. Let erop dat de lijn goed strak en zo laag mogelijk bij de grond gespannen wordt. Teken nu deze hoofdmeetlijn op je tekening zoals ik op onderstaande illustratie in blauw gedaan heb.

Vervolgens meet je vanaf de hoofdmeetlijn met hulpmeetlijnen de afstand naar het object wat je wilt inmeten. Zet deze hulpmeetlijnen exact haaks op de hoofdmeetlijn. Meet de afstand van de hulpmeetlijnen en geef dit aan op de tekening. Op de illustratie zijn de hulpmeetlijnen groen.

Tuinontwerp cursus

Tuinontwerp cursus deel 2 (een collage maken)

Alweer een leuke stap is het maken van een collage. Knip alle foto’s die je in de tijdschriften hebt geselecteerd uit en plak deze samen met de foto’s die je hebt gemaakt op bijvoorbeeld een A4tje zoals op het onderstaande voorbeeld. Zoek de planten waarvan je de namen hebt opgeschreven in het tuincentrum op het internet op, print ze uit en plak ze bij je collage. Het maakt niet uit hoeveel foto’s je hebt en ga nu vooral geen keuzes maken! Als je bijvoorbeeld een blokhut in de tuin wilt en je hebt twee of drie blokhutten die je mooi vindt plak ze dan desnoods alle drie in je collage. Definitieve keuzes volgen later wel. Is één A4tje niet genoeg maak er dan gerust twee of meer. Een collage is heel persoonlijk, meestal vraag ik aan mijn opdrachtgevers, indien er meerdere bewoners zijn, of iedereen die gebruik van de tuin gaat maken zijn of haar eigen collage wil maken. Eén of meerdere collages geven mij als tuinarchitect direct inzicht in de wensen van de opdrachtgevers zonder dat er een woord gesproken hoeft te worden.

Tuinontwerp cursus

Tuinontwerp cursus deel 3 (wensen samenstellen)

En weer gaan we nog geen rekening houden met de beschikbare ruimte in de tuin en het beschikbare budget. Geloof me het is de meest gemaakte fout om je nu al met dit soort dingen bezig te houden. Iedere gebruiker van de nieuwe tuin zal nu afzonderlijk van elkaar een lijst moeten maken van wat hij of zij het liefst in de tuin zou willen hebben. De meeste wensen zullen al aangetroffen worden in je collage. Dit moet je alleen niet weerhouden om het ook in je lijst op te nemen. Zeker als je met meerdere mensen van dezelfde tuin wilt gaan genieten is het handig om een wensenlijst op volgorde van belangrijkheid te maken. Om het makkelijk te maken en te zorgen dat je niets vergeet heb ik een lijst gemaakt met de meest voorkomende tuinwensen.

Print deze tuinwensenlijst uit en vul hem in.

Gebruiksaanwijzing
Vul eerst de Ja/Nee vakjes in zonder direct de prioriteit aan te geven. Spreekt bijvoorbeeld een terras van steen je aan en een terras van hout ook kruis dan bij beiden het vakje Ja aan. Als alle vakjes aangekruist zijn dan begin je weer bovenaan en ga je het eerst bij de Ja antwoorden de prioriteit aangeven.
 
Prioriteit aangeven
1= Heel belangrijk
5= Hoeft niet perse

Als dit klaar is ga je ook bij de Nee antwoorden een prioriteit aangeven. Dit klinkt vreemd maar dit kan heel makkelijk zijn als je met meerdere mensen bent en je concessies moet doen.

Prioriteit aangeven
1= Absoluut niet
5= Eventueel wel.

Tuinontwerp cursus

Tuinontwerp cursus deel 1 (tuinideeën opdoen)

De tijd dat een tuin tijdens de aanleg ervan bedacht werd is gelukkig voorbij. Tegenwoordig denkt men steeds vaker goed na over de tuin voordat er een start gemaakt wordt met de aanleg. Eigenlijk is het ook niet meer dan logisch om een gedegen tuinontwerp te maken alvorens met de werkzaamheden te beginnen. Ik neem altijd als voorbeeld dat er ook geen huizen gebouwd worden zonder bouwtekening. Een tuinontwerp bespaart, of je nu zelf een tuinontwerp maakt of dit uitbesteedt, in alle gevallen veel geld, teleurstellingen, tijd en overbodig werk. Toch gaat het ondanks dat men tegenwoordig een tuinontwerp maakt nog vaak mis. De reden hiervan is mij wel duidelijk. Het ontwerpen van een tuin is voor de meeste mensen wel te doen, maar het ontwerpen van een tuin die aan de eisen en wensen van de gebruiker van de tuin voldoet is toch wat ingewikkelder. Of je nu zelf je tuin gaat ontwerpen of dit uitbesteedt, de eerste stappen van zelf je tuin ontwerpen zul je altijd moeten doorlopen om tot een tuinontwerp te komen die op je lijf geschreven is.

Zelf je tuin ontwerpen stap 1 tuinideeën opdoen
De eerste stap is direct een hele leuke! We gaan tuinideeën opdoen. De beste manier om tuinideeën op te doen is door zelf te gaan kijken wat je mooi vindt zonder je te laten adviseren door een hovenier, tuinarchitect, medewerker van een tuincentra of wie dan ook. Al deze, goed bedoelde, adviezen kunnen je in dit beginstadium te veel beïnvloeden. Een vakman zal direct met voor en/of nadelen aankomen waardoor je al snel van een idee afstapt terwijl dit misschien helemaal niet nodig is. Adviezen van vakmensen komen later wel, eerst gaan we zelf eens onze ogen de kost geven. Onderstaand een aantal mogelijkheden om tuinideeën op te doen

  • Wandel eens naar de kiosk en schaf een aantal tijdschriften aan en vergeet niet om tijdens deze wandeling je fototoestel mee te nemen en alles wat je onderweg tegenkomt en je wat lijkt op de gevoelige plaat te zetten. Vooral niet gaan nadenken of zoiets in jouw nieuwe tuin kan! Dat komt later wel. 
  • Bezoek eens een tuinbeurs of tuinevenement en neem ook hier je fototoestel mee.
  • Een uitstapje naar een groot tuincentrum is ook erg inspirerend. Schrijf de namen op van planten die je aanspreken en maak foto’s van bestrating, meubels, bloembakken en al het andere wat je direct aanspreekt. Niet naar prijzen kijken! Ook dit is van later zorg.
Vijveronderhoud

Zuurstofplanten

De belangrijkste groep waterplanten voor een vijver zijn de zuurstofplanten. Zuurstofplanten zorgen ervoor dat je zonder filter een heldere vijver krijgt. Zuurstofplanten zijn over het algemeen de planten in de vijver die je niet ziet. Zuurstofplanten groeien immers grotendeels onder water waar ze net zoals andere planten assimileren. Doordat voor assimilatie koolzuur nodig is ontrekken de zuurstofplanten koolzuur uit het vijverwater en scheiden zuurstof af. Tevens zullen de zuurstofplanten voedingsstoffen, zoals stikstof uit het water onttrekken. Door dit proces zullen zweefalgen en draadalgen geen kans krijgen zich te ontwikkelen in de vijver en zal de vijver dus helder water hebben.

Waterplant_zuurstofplant_vijveronderhoud_0001-1

Het “geheime wapen” van zuurstofplanten?
Verschillende zuurstofplanten hebben een “geheim”? wapen tegen concurrerende planten zoals wieren en algen. Dit noemen we Allelopathie wat wil zeggen dat verschillende zuurstofplanten stoffen uitscheiden die de groei van concurrenten vertraagd of blokkeert. Allelopathie is een maar weinig bekend en beschreven fenomeen. Door uitvoerig onderzoek hebben wetenschappers vastgesteld dat onderstaande planten in staat zijn deze stoffen af te scheiden:

  • Myriophyllum (Aarvederkruid)
  • Ceratophyllum (Hoornblad)
  • Stratiotes (Krabbescheer)
  • Chara (Kranswier)
  • Elodea (Waterpest)

Voor een natuurlijke vijver of combinatievijver dien je één mandje zuurstofplanten per M³ (1000 liter) vijverwater te planten. Indien je bosjes zuurstofplanten koopt dien je deze, op hoornblad en Blaasjeskruid na, in een mandje te poten. Let er bij de aankoop van dit soort zuurstofplanten op dat de bosjes zuurstofplanten over voldoende wortels beschikken en haal de loodbandjes die vaak om de bosjes zuurstofplanten zitten er af. 4 bosjes zuurstofplanten staan ongeveer gelijk aan één mandje zuurstofplanten. De belangrijkste zuurstofplant is glanzend fonteinkruid (Potamogeton lucens).

Waterplant_zuurstofplant_vijveronderhoud_0002-2

Tip!: Persoonlijk ben ik een groot voorstander om zuurstofplanten in manden te kopen. Indien je toch zelf bosjes zuurstofplanten koopt en in mandjes plant weet dan dat dit heel vaak mis gaat. Indien de vijveraarde niet goed genoeg is (veelal te zuur) zullen de zuurstofplanten verslijmen en is al het werk voor niets.